Ngành pin xe điện toàn cầu đối mặt thách thức mới: Dư thừa nguồn cung

Theo AlixPartners, nguồn cung pin xe điện trên toàn cầu đang vượt xa nhu cầu đến vài lần

Tình trạng dư thừa nguồn cung pin là vấn đề hoàn toàn khác so với những gì ngành công nghiệp xe điện thế giới dự đoán vài năm trước. Điều này buộc các doanh nghiệp phải tạm hoãn đầu tư và xem xét lại chiến lược phát triển trong giai đoạn bất ổn mới.

Theo báo cáo mới của công ty tư vấn AlixPartners, năng lực sản xuất pin xe điện trên toàn cầu hiện vượt xa nhu cầu ở hầu hết các thị trường lớn. Tại Bắc Mỹ, năng lực sản xuất hiện cao gấp 1,9 lần so với nhu cầu thực tế. Ở châu Âu, tỷ lệ này là 2,2 lần, trong khi tại Trung Quốc, con số lên tới 5,6 lần. Sự mất cân đối này càng trở nên nghiêm trọng hơn do các chính sách hạn chế thương mại đối với xe điện và linh kiện có nguồn gốc từ Trung Quốc, khiến nhiều nhà sản xuất rơi vào tình thế khó khăn.

Ông Rohit Gujarathi, Phó Chủ tịch cấp cao của AlixPartners, cho biết vấn đề này không chỉ xảy ra tại một khu vực cụ thể mà mang tính toàn cầu. Ông nói: “Trên quy mô toàn ngành, việc công suất sản xuất gấp năm lần so với nhu cầu, hay gấp ba lần, thực tế cũng không khác biệt quá nhiều. Ở bất kỳ khu vực nào hiện nay, công suất đều vượt xa nhu cầu”.

Thị phần các hệ truyền động xe ô tô gồm BEV, PHEV, HEV, và ICE tại những thị trường lớn như Mỹ, Châu Âu, Trung Quốc

Ngay cả tại Bắc Mỹ, nơi tình hình có vẻ khả quan hơn, vẫn tồn tại những khoảng trống nhất định. Việc sản xuất nội địa các loại pin lithium sắt phốt phát (LFP), vốn có chi phí thấp và độ bền cao hơn, dù mật độ năng lượng thấp hơn một chút, vẫn còn hạn chế. Điều này tạo ra một nghịch lý khi một số loại pin đang dư thừa, trong khi các loại khác lại khan hiếm.

Báo cáo cũng hé lộ hiện không có nhiều động lực để mở rộng sản xuất, bởi phần lớn các nhà máy bây giờ đã vận hành vượt nhu cầu của thị trường. Sự mất cân đối này xuất phát từ chính sách đầu tư vượt mức cùng tâm lý dè dặt của người tiêu dùng. Việc Trung Quốc mạnh tay trợ cấp công nghiệp, chính phủ Mỹ khuyến khích phát triển xe điện, cùng những quy định nghiêm ngặt của Liên minh châu Âu đã dẫn đến tình trạng bùng nổ công suất sản xuất pin. Tuy nhiên, nhu cầu tiêu thụ lại không tăng tương ứng.

Theo ông Gujarathi, rào cản lớn nhất trước mắt là chi phí. Ông cho biết: “Điều người tiêu dùng quan tâm là: ‘Giá xe bao nhiêu?’ Liệu nó có thực sự kinh tế đối với tôi không? Ở thời điểm này, trong hầu hết các trường hợp là không, đặc biệt khi phần lớn các chính sách hỗ trợ của chính phủ đã bị cắt giảm”.

Cho dù nguồn cung dồi dào có thể giúp hạ giá thành, nhưng chi phí sản xuất và nguyên liệu pin vẫn ở mức cao, khiến các nhà sản xuất không thể bán dưới giá thành trong thời gian dài. Áp lực chi phí này đang bào mòn lợi nhuận và tạo ra bất ổn tài chính cho nhiều doanh nghiệp sản xuất pin.

Trung Quốc đang là nơi có sản lượng pin xe điện lớn nhất thế giới, vì vậy cũng là nơi đạt mức dư thừa rất cao

Tại Mỹ, tình hình càng thêm khó khăn khi chính sách giảm thuế cho xe điện liên bang hết hiệu lực vào ngày 30 tháng 9, cùng với việc nới lỏng các tiêu chuẩn khí thải vốn khuyến khích xe không phát thải. Giới chuyên gia dự báo điều này sẽ khiến thị trường xe điện tạm thời thu hẹp, dù mức độ sụt giảm cụ thể vẫn chưa được xác định. Số liệu bán hàng gần đây cũng cho thấy nhiều người tiêu dùng đã đẩy nhanh việc mua xe để kịp hưởng ưu đãi trước khi chính sách hết hạn.

Một thị trường thu hẹp sẽ chỉ khiến khoảng cách giữa cung và cầu thêm lớn. AlixPartners dự đoán tỷ lệ công suất so với nhu cầu tại Bắc Mỹ sẽ tăng lên khoảng 2,4 lần vào năm 2028 và duy trì mức này đến năm 2030. Công ty cũng đã điều chỉnh giảm dự báo về tỷ lệ xe điện trong tổng số xe bán ra mới tại Mỹ vào năm 2030, từ 36% xuống còn 18%, tức giảm một nửa so với dự kiến năm ngoái.

Những biến động này đang ảnh hưởng trực tiếp đến chiến lược của các hãng xe. General Motors (GM) mới đây đã bán lại cổ phần trong liên doanh sản xuất pin với LG Energy Solution, cho thấy xu hướng tái cấu trúc sớm trong ngành. Ông Gujarathi cho rằng “các công ty có thể sẽ xây dựng nhà máy sản xuất pin LFP tại Mỹ để giải quyết bài toán chi phí”, song ông nhấn mạnh rằng những kế hoạch này sẽ được thực hiện một cách chọn lọc và thận trọng.

Quyết định của GM khi trang bị pin LFP sản xuất tại Bắc Mỹ cho mẫu Chevrolet Bolt thế hệ mới phản ánh rõ xu hướng hướng đến phân khúc xe điện giá rẻ. Tuy nhiên, nhu cầu thực tế cho dòng xe này vẫn chưa được kiểm chứng. Một số nhà sản xuất hiện cũng đang chuyển hướng sản lượng chế tạo pin sang các hệ thống lưu trữ năng lượng (ESS) để giảm rủi ro từ thị trường xe điện đang chững lại.

Các hệ thống lưu trữ năng lượng pin là một phương án giải quyết nguồn cung dư thừa trong bối cảnh thị trường xe điện toàn cầu chững lại

Ông Gujarathi nhận định: “Điều này có nghĩa là nhiều khoản đầu tư có thể sẽ bị hoãn lại trong tương lai.” Ông giải thích thêm rằng các doanh nghiệp cần duy trì sự linh hoạt, sẵn sàng thay đổi công nghệ pin, điều chỉnh hoạt động sản xuất và kế hoạch sản phẩm khi thị trường biến động. “Hiện tại, tất cả đều đang trong trạng thái chờ đợi, vì mặt đất dưới chân họ đang dịch chuyển,” ông nói.

Những con số của AlixPartners cho thấy các nhà sản xuất pin cần phải xem xét lại chiến lược dài hạn và cấu trúc chi phí, thay vì chỉ đơn giản mở rộng quy mô sản xuất. Mặc dù nhu cầu xe điện trên toàn cầu vẫn tăng, nhưng tốc độ tăng trưởng đã chậm hơn so với kỳ vọng trước đây.

Giữa bối cảnh các nhà đầu tư, chính phủ và hãng xe đều đang đánh giá lại định hướng, ngành công nghiệp pin xe điện đang đứng trước một ngã rẽ không phải bởi sự khan hiếm, mà bởi sự dư thừa mất cân bằng. Và như ông Gujarathi kết luận, tương lai của ngành này có thể không phụ thuộc vào việc họ có bao nhiêu năng lực sản xuất, mà là họ có thể thích ứng nhanh đến mức nào trong một thị trường ngày càng khó lường.

Duy Thành