Hiểm họa từ mũ bảo hiểm và phụ tùng xe máy giả

Tọa đàm về “Hiểm họa từ mũ bảo hiểm và phụ tùng xe máy giả”, vừa diễn ra trong tháng 6/2025 tại TP.HCM. Tọa đàm thu hút sự tham gia của các chuyên gia trong lĩnh vực, bao gồm ông Nguyễn Tiến Đạt, Phó Chi cục trưởng Chi cục Quản lý thị trường TP HCM; Thượng tá Nguyễn Văn Bình, Phó trưởng Phòng Cảnh sát giao thông, Công an TP HCM; Ông Nguyễn Viết Hồng, Phó Chủ tịch Hội Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng TP HCM và bà Đại Khả Quỳnh, Trưởng tiểu ban Sở hữu Trí tuệ, Chống Hàng giả, hàng vi phạm quyền Sở hữu Trí tuệ, Hiệp hội các Nhà sản xuất xe máy Việt Nam (VAMM).

Hiểm họa từ vấn nạn hàng giả

Theo khảo sát chất lượng trên 540 mũ bảo hiểm của Ủy ban An toàn giao thông Quốc gia, có đến 25,9% số mũ bảo hiểm đang lưu hành chỉ là mũ lưỡi trai, loại có lớp vỏ nhựa mỏng, không có lớp xốp hoặc phần xốp rất mỏng không có khả năng bảo vệ cho người đội nếu không may tai nạn giao thông xảy ra.

Đặc đểm của loại mũ này: kiểu dáng giống như mũ bảo hiểm cho người đi xe mô tô, xe gắn máy, không qua kiểm định chất lượng nhưng lại sử dụng tem, nhãn giả, thậm chí giả mạo nhãn hiệu của những nhà sản xuất, phân phối mũ bảo hiểm đạt chuẩn, hoặc không có nhãn hãng hóa theo quy định pháp luật.

Loại mũ này được bày bán tràn lan ở vỉa hè, cửa hàng tạp hóa nhỏ lẻ hoặc qua mạng xã hội với giá chỉ từ vài chục nghìn đồng. Đáng lo ngại, dù biết mũ không đạt chuẩn chất lượng, người dùng lại xem đó như một "giải pháp tình thế" để đối phó với lực lượng chức năng và tránh bị xử phạt hành chính khi tham gia giao thông.

Về phía người kinh doanh mũ bảo hiểm giả, khi bị tiến hành kiểm tra xử lý sai phạm, họ lập luận rằng không biết là mũ bảo hiểm giả.

Bên cạnh mũ bảo hiểm kém chất lượng, phụ tùng xe máy giả cũng gây nguy hiểm không kém cho người tham gia giao thông. Nếu người tiêu dùng sửa chữa, thay thế phải phụ tùng giả, đặc biệt là phụ tùng mang tính năng an toàn như má phanh, lốp, nhông xích, và dây đai… không những ảnh hưởng đến tuổi thọ của xe mà còn ảnh hưởng trực tiếp đến an toán sức khỏe, tính mạng khi vận hành xe không đủ điều kiện an toàn.

Tình trạng làm giả phụ tùng xe máy như má phanh, bu-gi, lốp xe, ắc-quy, dầu nhớt… đang gia tăng với thủ đoạn tinh vi. Các sản phẩm này thường bị làm giả bao bì, tem chống hàng giả, tự ý sử dụng thương hiệu của những nhà sản xuất chính hãng, trộn lẫn với hàng thật, khó kiểm soát chất lượng và tiềm ẩn nguy cơ tai nạn nghiêm trọng như nổ lốp, cháy nổ động cơ.

Phụ tùng và cả xe máy (bao gồm xe điện) giả mạo nhãn hiệu, sao chép kiểu dáng các mẫu mã xuất hiện ngày càng nhiều, với các hình thức như thay đổi chi tiết nhỏ, quảng cáo gây nhầm lẫn với sản phẩm của nhà sản xuất chính hãng. Đây là hành vi vi phạm quyền sở hữu trí tuệ, vi phạm luật quảng cáo, cạnh tranh không lành mạnh, ảnh hưởng đến quyền lợi người tiêu dùng và các hãng sản xuất chân chính, không khuyến khích hoạt động đầu tư nghiên cứu phát triển gây ảnh hưởng tiêu cực cho sự phát triển kinh tế của đất nước.

Theo ông Nguyễn Tiến Đạt, Phó Chi cục trưởng Chi cục Quản lý thị trường TP HCM: “Công tác chống hàng giả cần được triển khai thường xuyên, liên tục. Các đối tượng sản xuất và kinh doanh hàng giả ngày càng sử dụng nhiều thủ đoạn tinh vi, liên tục tìm cách né tránh, đối phó với cơ quan chức năng”. Ông cũng chỉ ra thực tế: “Ngay cả khâu sản xuất họ cũng chọn địa bàn xa trung tâm, thuê nhà xưởng ở vùng hẻo lánh, không tập trung sản xuất ở một nơi mà chia nhỏ công đoạn sản xuất, mỗi công đoạn sản xuất ở nơi khác nhau”.

Còn ông Nguyễn Viết Hồng, Phó Chủ tịch Hội Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng TP.HCM nhận định, hàng giả tràn lan khiến cơ quan chức năng không thể kiểm soát. Do đó, người tiêu dùng cần chủ động, thận trọng khi mua hàng, tại các địa điểm không đáng tin cậy. Ông cũng nhấn mạnh: “Ngay cả tem chống giả cũng bị làm giả, khiến người tiêu dùng khó lòng phân biệt”.

Nỗ lực của cơ quan chức năng và doanh nghiệp trong cuộc chiến chống hàng giả

Công tác kiểm tra, xử lý vi phạm đang được Cục Quản lý thị trường và lực lượng Công an tăng cường triển khai. Trong tháng 6/2025, Công an TP HCM đã triệt phá một đường dây sản xuất và phân phối dầu nhớt giả quy mô lớn, khởi tố nhiều bị can liên quan. Đồng thời, các chiến dịch phối hợp giữa doanh nghiệp và cơ quan chức năng cũng đang được mở rộng, nhằm nâng cao hiệu quả giám sát và tuyên truyền đến người tiêu dùng.

VAMM với vai trò là cầu nối giữa các nhà sản xuất và người tiêu dùng, đã và đang tích cực phối hợp với các cơ quan chức năng trong việc nâng cao ý thức và tỷ lệ đội mũ bảo hiểm đạt chuẩn cũng như bảo vệ sản phẩm chính hãng và quyền sở hữu trí tuệ trong ngành xe máy.

Nổi bật là VAMM đã đồng hành cùng Ủy ban An toàn giao thông Quốc gia, Ban An toàn giao thông TP. Hà Nội, Thành đoàn Hà Nội và Công an TP Hà Nội hưởng ứng chiến dịch “Toàn dân đội mũ bảo hiểm đạt quy chuẩn kỹ thuật Quốc gia”, Sau chiến dịch, tỷ lệ người dân đội mũ đạt chuẩn tại Hà Nội đã tăng 95% so với cùng kỳ năm trước (từ 1.004 lên 1.946 trường hợp), cho thấy hiệu quả rõ rệt trong việc nâng cao ý thức an toàn giao thông trong cộng đồng. Song song với công tác tuyên truyền, hiệp hội còn phối hợp chặt chẽ với lực lượng thực thi trong việc phát hiện và xử lý vi phạm.

Trong năm 2024, VAMM đã tham gia xử lý 342 vụ, thu giữ hơn 17.000 đơn vị phụ tùng giả; riêng trong nửa đầu năm 2025, đã phát hiện và xử lý thêm 177 vụ việc với trên 2.000 đơn vị linh kiện vi phạm. Đặc biệt, một trong những dấu ấn đáng chú ý là vụ kiện kéo dài suốt 7 năm liên quan đến hành vi xâm phạm kiểu dáng công nghiệp xe máy. Doanh nghiệp thành viên VAMM đã thắng kiện, trở thành minh chứng rõ ràng cho quyết tâm bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ đến cùng của Hiệp hội trong lĩnh vực công nghiệp xe máy.

Cùng chung tay đẩy lùi hàng giả: Cam kết từ VAMM và lời kêu gọi đến cộng đồng

Bên cạnh các hoạt động pháp lý, VAMM cũng đặc biệt chú trọng công tác đào tạo, tuyên truyền nhằm nâng cao nhận thức cộng đồng. Gần đây, các chương trình tập huấn phân biệt hàng thật – giả do VAMM phối hợp tổ chức tại Hà Nội, Thái Nguyên, Bình Định, Đắk Nông và Phú Yên đã mang lại hiệu quả thiết thực trong việc nâng cao năng lực nhận diện sản phẩm của lực lượng quản lý thị trường địa phương. Các thành viên trong hiệp hội, tiêu biểu như Honda Việt Nam, cũng liên tục đẩy mạnh việc cung cấp sản phẩm chính hãng, đảm bảo rõ ràng nguồn gốc, chất lượng và an toàn cho người tiêu dùng.

Đại diện VAMM, bà Đại Khả Quỳnh khẳng định: “Hiện nay, hàng giả được làm tinh vi đến mức giống hệt hàng thật, thậm chí còn được dán tem chống giả, tem hợp quy và tự ý gắn thương hiệu của các doanh nghiệp thành viên VAMM. Điều này gây khó khăn cho cả lực lượng chức năng lẫn người tiêu dùng trong việc phân biệt và ngăn chặn”. Bà cũng chỉ ra rằng với sự vào cuộc đồng bộ từ các bên liên quan và sự chủ động của chính người tiêu dùng, mới có thể đẩy lùi được vấn nạn hàng giả đang ngày càng len lỏi sâu vào đời sống.

Bên cạnh các nỗ lực từ phía quản lý Nhà nước, việc bảo vệ người tiêu dùng cần có sự chung tay của toàn xã hội. Người dân được khuyến khích nên mua sản phẩm tại các cửa hàng, đại lý chính hãng, có đầy đủ hóa đơn và kiểm tra Phiếu kiểm tra chất lượng xuất xưởng (đối với xe máy) để đảm bảo mua đúng hàng hóa của nhà sản xuất chính hãng. Trong trường hợp phát hiện dấu hiệu vi phạm, cần chủ động báo cho các cơ quan chức năng như Cục Quản lý thị trường, lực lượng Cảnh sát Kinh tế hoặc đường dây nóng tiếp nhận phản ánh về hàng giả. Mọi thông tin cung cấp sẽ được bảo mật và xử lý nghiêm theo quy định của pháp luật.

Qua các ý kiến trao đổi và chia sẻ tại tọa đàm, có thể thấy rõ mức độ báo động và tính cấp thiết của vấn nạn hàng giả trong việc sử dụng mũ bảo hiểm và phụ tùng xe mô tô, xe máy. Thực trạng này đòi hỏi sự vào cuộc của cơ quan chức năng và cả cộng đồng trong việc nhận diện, tố giác và loại bỏ hàng giả ra khỏi đời sống.

Phương Huyền