Cách đây 70 năm, hệ thống mô phỏng này là phương pháp giảng dạy lái xe an toàn trong lớp học

Một lớp học lái xe sử dụng hệ thống lái xe mô phỏng Aetna Drivotrainer vào giữa thế kỷ 20.

Các hệ thống lái xe mô phỏng công nghệ cao là một phần không thể thiếu của thế giới ô tô ngày nay. Chúng đang ngày càng trở nên tinh vi, chân thực và được áp dụng rộng rãi trong nhiều hoàn cảnh, từ nhu cầu giải trí cá nhân cho đến tập luyện thi đấu chuyên nghiệp. Thế nhưng, ít ai biết rằng những cỗ máy lái xe mô phỏng thực tế đã ra đời và từng được sử dụng rộng rãi từ cách đây hơn 70 năm.

Cụ thể là vào giữa thế kỷ 20, từ lâu trước khi máy tính kỹ thuật số và công nghệ đồ họa tân tiến trở nên phổ biến, các hệ thống lái xe mô phỏng analog đã trở thành một công cụ hữu hiệu để dạy an toàn giao thông và kỹ năng vận hành xe cơ bản cho người mới học. Nó được xem là một giải pháp an toàn hơn so với việc để những người lái trẻ chưa có kinh nghiệm điều khiển xe thực tế và có tiềm năng gặp nguy hiểm.

Một trong những bước phát triển quan trọng nhất trong lĩnh vực này là hệ thống Drivotrainer, được giới thiệu vào đầu những năm 1950. Được phát triển bởi công ty Aetna Insurance Company ở Mỹ, các cỗ máy này cung cấp một phương pháp chuẩn hóa để dạy học sinh lái xe trong môi trường lớp học, kết hợp mức độ chân thực cơ học cao nhất có thể với các tình huống giao thông được chiếu trên màn hình máy chiếu ở đầu lớp.

Mỗi máy Aetna Drivotrainer đã được thiết kế và chế tạo để mô phỏng chính xác hệ thống điều khiển của một chiếc xe ô tô thật. Chúng có vô-lăng hoạt động, chân ga, phanh, côn, cần chuyển số, cần gạt xi-nhan, bảng táp-lô với đèn tín hiệu và đủ dạng đồng hồ đo khác nhau.

Các thiết bị điều khiển kể trên được liên kết cơ học với những bộ cảm biến bên trong có khả năng ghi lại thao tác của học sinh. Dù không thể chuyển động hay tạo ra phản hồi vật lý như ở những hệ thống máy hiện đại, Aetna Drivotrainer vẫn mang lại cảm giác chân thật bằng cách sao chép tư thế ngồi và bố cục điều khiển giống hệt một chiếc xe thật của thập kỷ 1950.

Người học lái xe phải thao tác Aetna Drivotrainer chuẩn xác và kịp thời theo tình huống được trình chiếu trên màn hình.

Từ những hình ảnh tư liệu, ta thấy Aetna Drivotrainer được bố trí thành hàng trong phòng, với khoảng hơn chục máy mỗi lớp học. Phía trên đầu phòng là một màn hình lớn trình chiếu những thước phim 16 mm được quay sẵn, diễn tả các tình huống lái xe từ góc nhìn người lái. Những phim này bao gồm nhiều điều kiện đường sá và thử thách giao thông như lái trong đô thị, đường thôn quê, ban đêm và cả các tình huống khẩn cấp. Phim được đồng bộ chính xác với bảng điều khiển của giảng viên và máy mô phỏng của học sinh, cho phép giảng viên theo dõi phản ứng của từng học sinh theo thời gian thực.

Học sinh được yêu cầu phản ứng với nội dung phim như thể họ đang điều khiển một phương tiện thật. Ví dụ, khi phim chiếu đèn đỏ, học sinh sẽ phải đạp phanh kịp thời. Nếu cần rẽ trái, họ phải bật xi-nhan và xoay vô-lăng phù hợp. Bảng điều khiển của giảng viên, thường được trang bị hệ thống ghi âm hoặc đèn báo, sẽ ghi lại và đánh dấu các phản ứng không đúng, ví như phanh trễ hoặc không nhường đường.

Các hệ thống mô phỏng lái xe cổ điển này đã mang lại cho những trường học thời đó một phương pháp giảng dạy lý thuyết lái xe tiết kiệm chi phí và chuẩn hóa, giúp học sinh phát triển phản xạ cơ bản trước khi điều khiển xe thật. Chúng từng được sử dụng rộng rãi tại các trường trung học, trung tâm huấn luyện quân sự và một số chương trình quốc tế trên khắp nước Mỹ trong suốt thập niên 1960 và 1970.

Một máy lái xe mô phỏng cổ điển ở Ý với cần số theo rãnh.

Trên thế giới, những hệ thống lái xe mô phỏng tương tự như mẫu Aetna Drivotrainer cũng đã dần xuất hiện tại nhiều nơi trong cùng thời kỳ. Tùy thuộc vào luật lệ giao thông và cấu hình xe của mỗi nơi, các máy mô phỏng lại được điều chỉnh khác biệt ít nhiều. Ví dụ, máy ở Vương quốc Anh có vô-lăng bên phải, còn máy ở Ý lại có cần số theo rãnh.

Ngày nay, cách học lái xe bằng máy mô phỏng trong lớp học phần lớn đã bị lãng quên. Các trường dạy lái xe bây giờ thường dùng xe thật có hai bộ điều khiển, và đa số học sinh sẽ được học lái xe trực tiếp trên đường trong điều kiện thực tế.

Duy Thành