Trung Quốc đang âm thầm "tống khứ" hàng triệu xe xăng dư thừa trong nước ra thị trường nước ngoài

Các hãng xe Trung Quốc đang âm thầm xuất khẩu hàng triệu xe xăng ra thị trường quốc tế (Ảnh: Reuters)

Sự trỗi dậy nhanh chóng của xe điện tại Trung Quốc đã thu hút sự chú ý toàn cầu, nhưng đồng thời cũng che mờ một sự chuyển dịch song song có thể quan trọng không kém. Trong lúc các chính phủ phương Tây tập trung vào thuế quan, rà soát an ninh quốc gia và các cuộc điều tra chống trợ cấp nhắm vào xe điện Trung Quốc, các nhà sản xuất truyền thống của nước này lại âm thầm xuất khẩu lượng lớn xe chạy xăng sang các thị trường mới nổi, qua đó lặng lẽ định hình lại thị trường xe động cơ đốt trong toàn cầu.

Theo một cuộc điều tra chi tiết của Reuters, khoảng 76% lượng xe mà Trung Quốc xuất khẩu kể từ năm 2020 là xe chạy xăng hoặc dầu. Đây không phải là con số nhỏ lẻ mà là hàng triệu chiếc được chuyển đến những thị trường nơi xe điện vẫn quá đắt đỏ hoặc cơ sở hạ tầng hỗ trợ còn hạn chế.

Làn sóng xuất khẩu này bắt nguồn từ sự thay đổi nội địa. Các chính sách điện hóa mạnh mẽ được nhà nước hậu thuẫn, từ trợ cấp trực tiếp đến quy định ưu tiên cấp biển số, đã đẩy nhanh tốc độ phổ cập xe điện với mức độ chưa nơi nào sánh được. Các hãng như BYD đã có bước tăng trưởng thần tốc, trong khi doanh số xe xăng giảm mạnh. Điều này khiến nhiều doanh nghiệp nhà nước vốn phụ thuộc vào xe động cơ đốt trong và các liên doanh với thương hiệu phương Tây rơi vào thế suy giảm đột ngột.

Biểu đồ so sánh mức độ xuất khẩu xe du lịch giữa Trung Quốc, Nhật Bản, Đức, Mexico, Hàn Quốc và Mỹ do Reuters thực hiện

Theo Reuters, Trung Quốc hiện sở hữu một lượng công suất sản xuất xe chạy xăng dư thừa ở quy mô rất lớn, lên tới hàng chục triệu chiếc mỗi năm. Trong đó, các chuyên gia ước tính khoảng 20 triệu xe là công suất dành riêng cho các dòng động cơ đốt trong nhưng không thể khai thác do nhu cầu nội địa lao dốc. Thay vì đóng cửa hoặc thu hẹp các nhà máy, nhiều nhà sản xuất đã chọn cách tận dụng phần công suất nhàn rỗi này để tăng mạnh xuất khẩu, đưa lượng xe tồn và sản lượng dư thừa sang các thị trường nước ngoài nơi nhu cầu xe xăng vẫn còn cao.

Khi nhu cầu trong nước suy yếu, xuất khẩu trở thành hướng giải tỏa tự nhiên. Các hãng xe Trung Quốc tập trung mạnh vào những khu vực cần mức giá phù hợp như Đông Âu, châu Phi, Nam Mỹ, Trung Đông và Đông Nam Á. Đây là những thị trường thiếu chính sách hỗ trợ xe điện toàn diện và cũng chưa có mạng lưới sạc hoàn chỉnh, vì vậy người tiêu dùng dễ tiếp cận hơn với xe chạy xăng có giá thấp.

Nhiều nhà sản xuất nắm bắt cơ hội này rất nhanh. SAIC là ví dụ điển hình khi hoạt động liên doanh nội địa suy giảm nhưng lượng xe MG xuất khẩu vượt mức một triệu chiếc mỗi năm. Chery cũng mở rộng sự hiện diện quốc tế với các cơ sở lắp ráp và mạng lưới phân phối từ Brazil đến Indonesia. Dù nhiều bộ dữ liệu bên ngoài cho thấy lượng xe bán ra toàn cầu của Chery tăng mạnh trong những năm gần đây, Reuters nhấn mạnh một xu hướng lớn hơn: các tập đoàn thuộc sở hữu của nhà nước Trung Quốc đang ngày càng phụ thuộc vào xuất khẩu để bù đắp phần sụt giảm ở thị trường nội địa.

Sự chuyển dịch này cũng làm thay đổi cán cân cạnh tranh của các hãng xe phương Tây. Xe xăng Trung Quốc, đặc biệt là các mẫu SUV cỡ nhỏ, hatchback và bán tải giá rẻ, được định giá cạnh tranh và thường có trang bị phong phú hơn nhiều mẫu xe cùng tầm tiền từ những thương hiệu đã có tên tuổi. Xu hướng này đã thể hiện rõ ở nhiều thị trường trên thế giới. Tại Mexico, các thương hiệu Trung Quốc đang tiến gần mức thị phần trung bình nhóm mười mấy %, lôi kéo khách hàng từ Chevrolet và Ford ở phân khúc phổ thông. Ở Nam Phi, thị phần của họ cũng tăng lên mức tương tự dù gần như không bán xe điện. Chile là ví dụ đáng chú ý khác, nơi khoảng một phần ba lượng xe mới bán ra hiện thuộc về các hãng Trung Quốc, theo dữ liệu của hiệp hội ô tô nước này.

Biểu đồ so sánh lượng xe du lịch xuất khẩu của Trung Quốc giữa xe xăng truyền thống và xe điện do Reuters thực hiện

Tình hình cạnh tranh trở nên gay gắt hơn ngay cả trong những phân khúc vốn do các thương hiệu Nhật Bản và Mỹ thống trị. Reuters ghi nhận nhiều trường hợp xe bán tải và SUV Trung Quốc bán ở nước ngoài với mức giá thấp hơn đáng kể so với các mẫu tương đương của những hãng lớn. Một số mẫu xe sử dụng nền tảng khung gầm và công nghệ được cấp phép từ thế hệ trước, chi phí sản xuất thấp nhưng vẫn đủ độ tin cậy cho các thị trường nhạy cảm về giá.

Các chuyên gia nhận định xu hướng này sẽ không chậm lại mà còn tiếp tục tăng tốc. Những dự báo được Reuters trích dẫn cho thấy các hãng xe Trung Quốc có thể bổ sung thêm hàng triệu xe xuất khẩu vào năm 2030, với một số ước tính đưa con số này lên khoảng bốn triệu. Khi cộng với tăng trưởng xe điện trong và ngoài nước, Trung Quốc có khả năng nắm gần một phần ba thị trường ô tô toàn cầu trong vòng 5 năm tới, mức ảnh hưởng mà không hãng xe phương Tây hay Nhật Bản nào có thể đạt được trong cùng khoảng thời gian.

Điều khiến chuyển dịch này trở nên đáng chú ý hơn là nó không chỉ được thúc đẩy bởi vị thế dẫn đầu của Trung Quốc trong lĩnh vực xe điện mà còn bởi sức ép mạnh mẽ trong việc đẩy xe động cơ đốt trong ra thị trường nơi loại xe này vẫn có nhu cầu cao. Trong khi giới hoạch định chính sách tại châu Âu và Mỹ xem xe điện Trung Quốc là thách thức chiến lược, dữ liệu cho thấy sự xáo trộn lớn hơn và nhanh hơn lại đến từ xe chạy xăng, những mẫu xe mà người tiêu dùng Trung Quốc đã phần lớn rời bỏ nhưng vẫn có sức hút mạnh ở các thị trường mới nổi.

Duy Thành