 |
| Những hệ thống an toàn quan trọng trên xe ô tô đã giúp cứu sống hàng triệu người theo thời gian |
An toàn ô tô là một hành trình phát triển liên tục song hành với lịch sử của chính chiếc xe bốn bánh. Kể từ những ngày đầu của ngành công nghiệp ô tô, các nhà sản xuất và kỹ sư đã không ngừng tìm cách giảm thiểu rủi ro tai nạn, thương tích và tử vong thông qua cải tiến về thiết kế, vật liệu và công nghệ. Theo thời gian, nỗ lực này đã tạo ra hàng loạt đổi mới về an toàn, từ hệ thống phanh đáng tin cậy hơn đến các công nghệ hỗ trợ lái xe tân tiến dựa trên máy tính.
Bài viết này điểm lại 10 tính năng an toàn quan trọng nhất trong lịch sử ô tô. Được sắp xếp theo trình tự thời gian từ cũ đến mới, những cải tiến này đã cứu sống vô số người và định hình lại cách xe được thiết kế cũng như quản lý. Các phần dưới đây trình bày thời điểm ra đời, nguyên lý hoạt động và ý nghĩa của từng công nghệ.
Vùng hấp thụ lực va chạm
Năm ra mắt: 1937
 |
Đổi mới an toàn lâu đời nhất trong danh sách là vùng hấp thụ lực va chạm, hay còn gọi là vùng biến dạng có kiểm soát. Đây là khu vực kết cấu của xe được thiết kế cố ý để biến dạng khi xảy ra va chạm, nhằm hấp thụ và phân tán động năng trước khi lực tác động truyền đến khoang hành khách. Nhờ cách quản lý lực va chạm này, vùng hấp thụ lực giúp giảm mức độ nghiêm trọng của chấn thương cho người ngồi trong khoang an toàn gia cố.
Ý tưởng này thường được ghi nhận cho kỹ sư Béla Barényi của Mercedes-Benz, người đã đăng ký bằng sáng chế vào năm 1937. Trong những thập kỷ tiếp theo, vùng hấp thụ lực trở thành yếu tố nền tảng trong thiết kế ô tô hiện đại và ngày nay là tiêu chuẩn trên hầu hết các mẫu xe.
Phanh đĩa
Năm ra mắt: 1955
 |
Phanh đĩa là bước tiến lớn so với hệ thống phanh tang trống truyền thống. Thay vì má phanh ép ra ngoài vào bề mặt trống phanh, phanh đĩa sử dụng kẹp phanh để ép má phanh vào đĩa kim loại quay, giúp lực phanh ổn định hơn, tản nhiệt tốt hơn và hoạt động hiệu quả trong điều kiện ẩm ướt.
Dù nguyên lý phanh đĩa đã tồn tại từ cuối thế kỷ 19, công nghệ này chỉ được áp dụng rộng rãi trên xe sản xuất thương mại vào năm 1955, khi Citroën trang bị phanh đĩa trước cho mẫu DS. Ngày nay, phanh đĩa là hệ thống phổ biến nhất, trong khi phanh tang trống chủ yếu còn xuất hiện ở xe phổ thông giá rẻ hoặc bánh sau tại một số thị trường.
Kiểm tra va chạm
Năm ra mắt: 1959 (thử nghiệm có hệ thống)
 |
Ngày nay, kiểm tra va chạm là trụ cột trong đánh giá an toàn xe ô tô, với quy trình tiêu chuẩn hóa, cảm biến hiện đại và hệ thống chấm điểm chi tiết. Tuy nhiên, giai đoạn đầu của kiểm tra va chạm lại mang tính thử nghiệm nhiều hơn khoa học.
General Motors từng tiến hành kiểm tra va chạm vào năm 1934, nhưng chương trình thử nghiệm có hệ thống đầu tiên thường được gắn với Mercedes-Benz vào năm 1959 tại cơ sở Sindelfingen, Đức. Các kỹ sư đã sử dụng hệ thống tời kéo mượn từ câu lạc bộ tàu lượn trên không gần đó để đẩy xe lao vào rào chắn cố định, nhằm nghiên cứu hành vi kết cấu và khả năng bảo vệ người ngồi trong xe.
Theo thời gian, phương pháp kiểm tra đã dần được cải tiến, chuẩn hóa và trở thành cơ sở cho các quy định an toàn cũng như xếp hạng xe trên toàn cầu.
Dây đai an toàn ba điểm
Năm ra mắt: 1959
 |
Dây đai an toàn ba điểm hiện đại được phát triển bởi kỹ sư Nils Bohlin của Volvo vào năm 1958, lấy cảm hứng từ hệ thống dây đai trên máy bay quân sự. So với dây đai hai điểm trước đó, thiết kế ba điểm giữ cố định cả phần thân trên và hông, giảm đáng kể nguy cơ chấn thương nghiêm trọng khi va chạm.
Năm 1959, Volvo trang bị dây đai ba điểm tiêu chuẩn cho mẫu PV544. Đáng chú ý, Volvo đã mở bằng sáng chế để các hãng khác sử dụng miễn phí, giúp công nghệ này lan rộng nhanh chóng. Đây được xem là một trong những phát minh cứu sống nhiều người nhất trong lịch sử ô tô.
Ghế trẻ em quay mặt về phía sau
Năm ra mắt: 1972
 |
Volvo đã tiếp tục dẫn đầu về an toàn trẻ nhỏ với ghế trẻ em quay mặt về phía sau vào năm 1972. Thiết kế này giúp bảo vệ tốt hơn phần đầu, cổ và cột sống của trẻ trong va chạm trực diện.
Ý tưởng sáng tạo này chịu ảnh hưởng từ ngành hàng không vũ trụ, nơi lực tác động được phân tán đều hơn khi cơ thể ngả về phía sau. Ngày nay, ghế trẻ em quay mặt về phía sau được xem là tiêu chuẩn vàng cho trẻ sơ sinh và trẻ nhỏ tại nhiều quốc gia.
Túi khí
Năm ra mắt: 1973 (tùy chọn)
 |
Túi khí là hệ thống bảo vệ bổ sung, bung ra rất nhanh khi xảy ra va chạm để giảm nguy cơ chấn thương vùng đầu và ngực. Mẫu xe đầu tiên cung cấp túi khí tùy chọn là Oldsmobile Toronado năm 1973 với tên gọi Air Cushion Restraint System (ACRS). Tuy nhiên, vì người tiêu dùng chưa mặn mà, nên hệ thống này đã bị dừng sản xuất vào năm 1977.
Túi khí chỉ thực sự phổ biến từ cuối thập niên 1980 và đầu 1990, với các mẫu như Porsche 944 Turbo trang bị túi khí tiêu chuẩn. Hiện nay, đa túi khí xung quanh cabin đã trở thành trang bị bắt buộc trên xe mới ở nhiều thị trường.
ABS (Hệ thống chống bó cứng phanh)
Năm ra mắt: 1978
 |
ABS ngăn bánh xe bị bó cứng khi phanh gấp bằng cách điều chỉnh áp suất phanh liên tục. Nhờ đó, người lái vẫn giữ được khả năng điều khiển hướng xe, giảm nguy cơ trượt bánh.
Công nghệ này bắt nguồn từ ngành hàng không trước khi được áp dụng cho lĩnh vực ô tô. Mercedes-Benz lần đầu trang bị ABS trên S-Class W116 năm 1978 và tiêu chuẩn hóa trên toàn bộ dòng xe vào năm 1980. Ngày nay, ABS là trang bị bắt buộc hoặc tiêu chuẩn tại hầu hết thị trường.
ESC (Kiểm soát ổn định điện tử)
Năm ra mắt: 1995
 |
ESC giúp ngăn xe trượt ngang, quay vòng mất kiểm soát hoặc lật xe bằng cách tự động can thiệp phanh từng bánh và điều chỉnh công suất động cơ khi phát hiện mất bám đường.
Mercedes-Benz ra mắt ESC trên S-Class W140 và CL-Class C140 năm 1995, hợp tác với Bosch trong phát triển cảm biến và phần mềm. Theo IIHS, ESC có thể giảm khoảng 40% nguy cơ tử vong trong tai nạn đơn phương.
Cảnh báo điểm mù
Năm ra mắt: 2003
 |
Hệ thống cảnh báo điểm mù sử dụng radar hoặc camera để phát hiện xe ở khu vực mà gương chiếu hậu không quan sát được, sau đó cảnh báo người lái trước khi chuyển làn.
Volvo đã giới thiệu hệ thống đầu tiên năm 2003 với tên BLIS (Blind Spot Information System). Sau đó, Mazda ra mắt hệ thống của riêng mình vào năm 2008, và rồi Ford làm tương tự vào năm 2009. Hiện nay, tính năng này đã phổ biến ngay cả trên xe giá phải chăng.
Giảm thiểu va chạm và phanh khẩn cấp tự động
Năm ra mắt: 2003/2008
 |
“Collision mitigation” bao gồm các công nghệ tự động can thiệp để tránh hoặc giảm mức độ nghiêm trọng của va chạm. Năm 2003, Honda bắt đầu giới thiệu hệ thống Collision Mitigation Brake System (CMBS) trên mẫu Inspire, sử dụng radar phía trước để tự động phanh khi cần thiết.
Năm 2008, Volvo ra mắt XC60 với hệ thống hoạt động liên tục, không phụ thuộc vào kiểm soát hành trình. Đây được xem là cột mốc quan trọng của công nghệ phanh khẩn cấp tự động (AEB) hiện đại và được tổ chức Kỷ lục Guinness Thế giới công nhận là hệ thống tránh va chạm hoạt động liên tục đầu tiên trên xe thương mại.
Duy Thành
Copy link
