Tại sao 0-60 mph và 0-100 km/h trở thành tiêu chí đo lường khả năng tăng tốc của xe ô tô?

Các siêu xe như McLaren thường có khả năng tăng tốc 0 - 60 mph hay 0 - 100 km/h rất nhanh, nhưng vì sao những thước đo này lại thành tiêu chuẩn?

Một khi người đam mê xe, một nhà báo ô tô, hoặc chính nhà sản xuất tuyên bố rằng một chiếc xe như McLaren 750S có thể tăng tốc từ 0 lên 60 dặm/giờ (mph) chỉ trong 2,3 giây, thông điệp họ muốn truyền tải là rất rõ ràng: chiếc xe đó cực kỳ nhanh. Từ trước tới nay, việc đạt tới tốc độ tương đương vận tốc chạy cao tốc chỉ trong hơn hai giây kể từ trạng thái đứng yên vẫn được coi là một thành tựu kỹ thuật đáng kể.

Ngày nay, thông số 0-60 mph được xem như cách diễn đạt ngắn gọn để nói về khả năng tăng tốc của một chiếc xe. Với nhiều người yêu xe trên thế giới, tiêu chuẩn đo lường này dường như đã tồn tại từ rất lâu. Các tạp chí ô tô đã sử dụng nó trong nhiều thập kỷ, và mức tăng tốc này thậm chí còn trở thành một chi tiết quen thuộc trong các câu đùa hoặc meme liên quan đến hiệu suất xe.

Tuy nhiên, vì sao 0-60 mph lại trở thành thước đo phổ biến cho khả năng tăng tốc? Câu trả lời nằm ở giai đoạn hình thành của chính lĩnh vực báo chí ô tô.

Nguồn gốc từ báo chí ô tô thời kỳ đầu

Công việc đo thời gian để một chiếc xe đạt tới 60 mph thường được gắn với nhà báo ô tô người Mỹ Tom McCahill. Trong giai đoạn giữa thế kỷ 20, khi viết cho tạp chí Mechanix Illustrated, McCahill đã góp phần định hình cấu trúc của các bài thử xe hiện đại.

Trước thời điểm đó, việc các nhà báo tiến hành thử nghiệm xe độc lập gần như không phổ biến. Các nhà sản xuất xe phần lớn tự kiểm tra sản phẩm của mình và không mấy quan tâm đến đánh giá từ bên ngoài. Theo các tài liệu lịch sử được dẫn lại bởi những tạp chí như MotorTrend, nhiều nhà sản xuất ban đầu còn tỏ ra không mặn mà với việc cung cấp xe cho giới báo chí thử nghiệm.

Sau khi cuộc “Đại Suy thoái” khiến xưởng sửa xe của mình phải đóng cửa, McCahill đã chuyển sang nghề viết tự do và bắt đầu thử nghiệm một phong cách viết mới về ô tô. Một giai thoại thú vị thường được nhắc đến cho biết ông từng thuyết phục một nhân viên bãi tàu tạm thời cho mượn một chiếc Buick đời 1946 vừa được vận chuyển đến để chụp ảnh và đánh giá. Những nhận xét của ông sau đó đã xuất hiện trong số tháng 2/1946 của Mechanix Illustrated, góp phần đặt nền móng cho chuyên mục thử nghiệm, đánh giá xe như độc giả thường thấy trên các tạp chí chuyên ngành ô tô ngày nay.

Khi các bài viết kiểu đó ngày càng được người tiêu dùng quan tâm, các hãng xe dần chấp nhận hợp tác với báo chí và bắt đầu cung cấp xe để đánh giá. Trong các bài thử của mình, McCahill thường xuyên ghi lại nhiều thông số hiệu suất, trong đó có thời gian để xe tăng tốc từ trạng thái đứng yên lên 60 mph.

Tại sao là 60 mph?

Không có tài liệu chính thức nào giải thích chính xác tại sao McCahill chọn mốc 60 mph thay vì 50 hay 70 mph. Tuy vậy, một số yếu tố thực tế có thể giúp lý giải lựa chọn này.

Vào giữa thế kỷ 20, nhiều giới hạn tốc độ tại các bang của Mỹ dao động quanh mức 50 đến 60 mph. Vì vậy, việc đo xem một chiếc xe mất bao lâu để đạt tới vận tốc mà người lái thường xuyên sử dụng trên đường thực tế là một cách đánh giá hợp lý.

Một yếu tố khác là mối liên hệ giữa đơn vị đo của hệ Anh và hệ mét. Tốc độ 60 mph tương đương khoảng 97 km/h, khá gần với mốc 100 km/h. Điều này về sau giúp công việc so sánh quốc tế trở nên thuận tiện hơn khi báo chí ô tô phát triển ở nhiều thị trường khác nhau.

Sự xuất hiện của 0 – 100 km/h

Trong khi 0 – 60 mph trở thành chuẩn đo phổ biến tại Mỹ, các thị trường sử dụng hệ mét dần hình thành một chuẩn tương tự. Khi báo chí ô tô phát triển mạnh ở Châu Âu và các khu vực khác từ thập niên 1960 – 1970, các nhà báo và nhà sản xuất bắt đầu đo khả năng tăng tốc từ 0 lên 100 km/h. Con số tròn trong hệ mét này nhanh chóng trở thành thước đo quen thuộc ở nhiều quốc gia ngoài Mỹ.

Vì 100 km/h tương đương khoảng 62 mph chứ không phải 60 mph, nhiều hãng xe Châu Âu khi công bố thông số bằng hệ Anh thường sử dụng mốc 0 – 62 mph, vốn tương đương với 0 – 100 km/h.

Phương pháp đo và các quy ước thử nghiệm

Đáng lưu ý, việc đo tăng tốc ngày nay cũng có một số quy ước kỹ thuật. Một trong số đó là phương pháp “one-foot rollout” thường được các tạp chí Mỹ áp dụng. Với cách đo này, đồng hồ bấm giờ chỉ bắt đầu khi chiếc xe đã di chuyển khoảng một foot (khoảng 30 cm), tương tự cách hệ thống đo thời gian trên đường đua drag hoạt động. Phương pháp này thường khiến kết quả tăng tốc được ghi nhận nhanh hơn đôi chút.

Một số tạp chí còn công bố thêm các bài thử để phản ánh khả năng vận hành thực tế. Ví dụ, Car and Driver còn có phép đo khả năng tăng tốc từ 5–60 mph, nhằm loại bỏ lợi thế của hệ thống launch control (kiểm soát khởi hành) và cho thấy mức độ linh hoạt của hệ truyền động trong điều kiện lái xe hàng ngày.

Liệu thông số 0 – 96 mph có còn quan trọng?

Trong phần lớn giai đoạn cuối thế kỷ 20 và đầu thế kỷ 21, một chiếc xe sản xuất thương mại có thể đạt 60 mph với thời gian dưới 5 giây thường được xem là xe hiệu suất cao. Tuy nhiên, những tiến bộ về động cơ, hệ thống kiểm soát lực kéo và đặc biệt là mô-tơ điện đã khiến các con số này giảm đáng kể trong những năm gần đây.

Nhiều xe điện hiện nay có thể tạo ra mô-men xoắn gần như tức thời, cho phép tăng tốc rất nhanh. Vì vậy, những con số từng chỉ xuất hiện trên các siêu xe đắt tiền trước đây đang ngày càng trở nên phổ biến, thậm chí trên cả những mẫu SUV điện cỡ lớn. Điều này khiến một số ý kiến cho rằng tiêu chuẩn đo 0 – 60 mph truyền thống đã phần nào mất đi sức nặng. Khi nhiều mẫu xe hiện đại có thể đạt vận tốc cao tốc chỉ trong khoảng ba giây hoặc nhanh hơn, riêng thông số tăng tốc không còn tạo ra khác biệt rõ rệt như trước.

Dù vậy, con số này vẫn ăn sâu trong văn hóa xe ô tô. Đây là một thước đo đơn giản, dễ hiểu để so sánh hiệu suất giữa các mẫu xe, và đã được giới mê xe cũng như báo chí sử dụng suốt gần tám thập kỷ qua. Bất kể được thể hiện dưới dạng 0 – 60 mph tại Mỹ hay 0 – 100 km/h ở nhiều thị trường khác, đây vẫn là một trong những chỉ số hiệu suất quen thuộc nhất trong ngành ô tô hiện đại.

Duy Thành