 |
| Màn hình cảm ứng là một trang bị mang lại nhiều tiện ích công nghệ hiện đại, nhưng cũng có thể khiến người lái xao nhãng hơn |
Trong khoảng hai thập kỷ qua, các nút bấm vật lý và núm xoay truyền thống đã dần bị thay thế bởi những màn hình lớn dạng máy tính bảng. Nhiều nhà sản xuất hiện coi màn hình cảm ứng cỡ lớn là điểm nhấn của khoang nội thất, tích hợp các chức năng như điều hòa, giải trí, dẫn đường và liên lạc vào các menu kỹ thuật số nhiều lớp. Dù mang lại cảm giác hiện đại về mặt thị giác, các hệ thống này buộc người lái phải chia sẻ sự chú ý giữa quan sát, thao tác tay và xử lý nhận thức, ở mức độ cao hơn đáng kể so với các điều khiển cơ học trước đây.
Một nghiên cứu gần đây do Đại học Washington tại Mỹ, phối hợp cùng Viện Nghiên cứu Toyota, đã đưa ra các số liệu cụ thể cho thấy những yêu cầu đó gây xao nhãng, ảnh hưởng trực tiếp đến khả năng kiểm soát phương tiện của người lái như thế nào.
Thiết kế và phạm vi nghiên cứu
 |
| Nghiên cứu của Đại học Washington, phối hợp cùng Viện Nghiên cứu Toyota, đặt người lái vào một buồng lái mô phỏng |
Cụ thể, nghiên cứu có tiêu đề “Touchscreens in Motion: Quantifying the Impact of Cognitive Load on Distracted Drivers” và đã được trình bày tại Hội nghị thường niên lần thứ 38 của ACM Symposium on User Interface Software and Technology vào tháng 9/2025.
Trong nghiên cứu, 16 người tham gia được bố trí trong một buồng mô phỏng lái xe có độ chân thực cao, tái hiện các điều kiện giao thông đô thị. Trong quá trình lái xe, họ được yêu cầu thực hiện những thao tác phổ biến trên màn hình cảm ứng, chẳng hạn như điều chỉnh âm thanh, sử dụng các chức năng giải trí hoặc xử lý các tác vụ liên quan đến tin nhắn. Các nhiệm vụ này được kết hợp với những bài kiểm tra ghi nhớ nhằm tạo ra các mức tải nhận thức khác nhau.
Nhóm nghiên cứu thu thập cả dữ liệu hành vi và sinh lý học, bao gồm chuyển động mắt và tay, khả năng giữ làn, độ giãn đồng tử và phản ứng điện da. Cách tiếp cận này cho phép đánh giá đồng thời hiệu suất lái xe và mức độ nỗ lực tinh thần cần thiết để thao tác màn hình khi xe đang di chuyển.
Kết quả hé lộ
 |
| Nghiên cứu xác nhận dùng màn hình cảm ứng khi lái xe có thể gây ảnh hưởng tiêu cực rõ ràng |
Kết quả cho thấy một xu hướng rõ ràng: việc vừa lái xe vừa thao tác màn hình cảm ứng làm suy giảm đáng kể cả khả năng lái xe lẫn hiệu suất sử dụng giao diện. Khi người tham gia tương tác với màn hình trong lúc lái xe, độ chính xác khi chạm và tốc độ hoàn thành tác vụ giảm hơn 58% so với khi thực hiện các thao tác tương tự trong điều kiện không lái xe. Đồng thời, độ lệch làn tăng hơn 40%, cho thấy khả năng kiểm soát phương tiện và nhận thức tình huống bị suy giảm rõ rệt.
Đáng chú ý, nghiên cứu không tập trung vào các hành vi như nhắn tin hay lướt mạng xã hội. Thay vào đó, nó xem xét những thao tác thường nhật mà các nhà sản xuất xe mặc định người lái sẽ thực hiện khi đang chạy xe. Những chức năng trước đây chỉ cần một nút bấm hoặc núm xoay nhanh giờ đây đòi hỏi người lái phải nhìn màn hình lâu hơn và xử lý thông tin phức tạp hơn.
Khi độ phức tạp của nhiệm vụ và tải nhận thức tăng lên, mức độ suy giảm hiệu suất càng rõ rệt, cho thấy ngay cả các giao diện được thiết kế tương đối tốt cũng có thể gây quá tải cho người lái nếu phải thao tác qua nhiều lớp menu.
Sửa chữa vấn đề ra sao?
Nghiên cứu không kêu gọi quay lại hoàn toàn với các nút bấm vật lý, đồng thời thừa nhận rằng màn hình cảm ứng đã trở thành một phần khó tách rời của thiết kế ô tô hiện đại vì lợi thế về chi phí, tính linh hoạt và kỳ vọng của người tiêu dùng. Tuy nhiên, các kết quả chỉ ra một số hướng cải thiện rõ ràng.
Nhóm nghiên cứu khuyến nghị giảm số bước cần thiết cho những chức năng được sử dụng thường xuyên khi lái xe, đồng thời đảm bảo các điều khiển thiết yếu luôn dễ truy cập. Các nút chạm lớn hơn, hệ thống phân cấp hình ảnh rõ ràng hơn và giao diện có khả năng dự đoán nhu cầu của người lái sẽ có thể giúp rút ngắn thời gian thao tác và giảm gánh nặng nhận thức.
Một hướng tiếp cận khác là phát triển các hệ thống thích ứng, có khả năng theo dõi tải nhận thức của người lái theo thời gian thực. Khi phát hiện mức độ căng thẳng hoặc quá tải cao, hệ thống có thể tạm thời hạn chế những chức năng không cần thiết hoặc đưa ra cảnh báo nhẹ để người lái tập trung trở lại vào việc điều khiển xe.
Tổng thể, nghiên cứu củng cố một kết luận cốt lõi rằng giao diện trong xe cần được thiết kế dựa trên hành vi thực tế của con người trong điều kiện lái xe, thay vì dựa trên giả định lý tưởng của nhà sản xuất. Trong bối cảnh màn hình cảm ứng tiếp tục thống trị khoang lái, việc cân bằng giữa tiện nghi công nghệ và giới hạn nhận thức của con người vẫn là một thách thức an toàn then chốt.
Copy link
